Mecz, który przeszedł do historii jako Bitwa o Santiago, potrzebował dwóch dni, aby jego najważniejsze momenty dotarły do brytyjskich widzów, przekształcając się w legendarną opowieść o chaosie. W tym czasie brutalny charakter spotkania przyciągnął uwagę zarówno miłośników futbolu, jak i tych zainteresowanych mroczną stroną sportu. Frank McGhee zauważył w gazecie Mirror: „Mecz ten jest powszechnie uznawany przez obserwatorów za najbrzydszy, najbardziej okrutny i haniebny w historii piłki nożnej. Jeśli myślisz, że to przesada, obejrzyj film w telewizji. Ale najpierw poślij dzieci do łóżka – to zasługuje na certyfikat horroru!”
Wprowadzenie Davida Colemana w transmisji BBC stało się legendarne. Oświadczył: „Dobry wieczór. Mecz, który zaraz zobaczycie, to najgłupsza, najokropniejsza, obrzydliwa i haniebna wystawa futbolu w historii tej gry. To pierwszy raz, kiedy te kraje się spotykają; mamy nadzieję, że ostatni. Narodowe motto Chile brzmi: 'Rozumem lub Siłą’. Dziś Chilijczycy nie byli gotowi na racjonalne podejście, a Włosi użyli wyłącznie siły, co zakończyło się katastrofą dla Mistrzostw Świata. Jeśli Mistrzostwa Świata mają przetrwać w obecnej formie, coś trzeba zrobić z drużynami, które grają w ten sposób.”
Choć Bitwa o Santiago jest znana z brutalności, była tylko jednym z wielu agresywnych starć w turnieju, który charakteryzował się przemocą. Przed rozpoczęciem meczu chilijska gazeta Clarin porównała to wydarzenie do wojny światowej, a nie do Mistrzostw Świata. Gazeta Express ostrzegała: „Turniej wykazuje wszelkie oznaki przekształcenia się w brutalną rzeź. Doniesienia brzmią jak relacje z frontu bitewnego. Mecz Włochy kontra Niemcy został opisany jako 'zapasy i wojna’. Zawodnicy byli zmuszeni skakać z dala od piłki, aby przeżyć. Piłka nożna została zapomniana, gdy zawodnicy dążyli do wzajemnego zniszczenia.”
W pierwszych meczach turnieju były cztery czerwone kartki, trzy złamane nogi, złamana kostka i połamane żebra. Starcie Argentyny z Bułgarią było naznaczone pokazem „ciosów, przewracania, popychania oraz innych brudnych sztuczek”, co doprowadziło do przyznania 69 rzutów wolnych, co daje średnio jeden co 78 sekund. Po meczu bułgarski zawodnik Todor Diev pokazał skaleczenie na nosie oraz nogi pokaleczone od korków, komentując, że Argentyna grała „jak bokserzy”.
Eduard Dubinski z Rosji doznał złamania nogi w starciu z Muhamedem Mujiciem z Jugosławii. Chociaż Mujic nie został ukarany czerwoną kartką, jego federacja była tak oburzona tym incydentem, że zawiesiła go na cały rok. Gazeta Express ubolewała: „To żałosne, że FIFA nie jest równie szczera. Zignorowali swoje własne zasady, które mówią, że wszyscy sprawcy powinni być ukarani natychmiast po przewinieniu.”
Donald Saunders, korespondent piłkarski z Telegraph, zauważył: „Już po dwóch dniach stało się jasne, że większość drużyn była tak zaniepokojona możliwością wcześniejszego powrotu do domu, że zapomniała, że piłka nożna to tylko gra, a Mistrzostwa Świata to jej największa witryna. Z wszystkich czterech centrów napływały doniesienia o przemocy, złym humorze, poważnych kontuzjach, a znikoma ilość artystycznego futbolu, jakiego można oczekiwać od najlepszych profesjonalistów na świecie.”
Włosi już wcześniej wykazywali niesportowe zachowanie podczas swojego pierwszego meczu, ale napięcia wzrosły jeszcze bardziej, gdy zmierzyli się z gospodarzami w atmosferze gorącego wsparcia. The Observer zauważył, że „patriotyzm dla drużyny narodowej jest oszałamiający”, co potwierdzają włoskie gazety, które dyskredytowały Santiago, nazywając je zapadłą dziurą z problemami społecznymi. Artykuły te wywołały reakcje, zmuszając dziennikarzy do ucieczki z kraju pod groźbami.
W oczekiwaniu na przemoc FIFA powołała do zarządzania meczem doświadczonego angielskiego sędziego Kena Astona, mimo że włoska federacja skarżyła się na jego wcześniejsze sędziowanie w meczu Chile. Od samego początku chilijscy kibice rzucali wyzwiskami w stronę Włochów, szczypali, kopali i prowokowali; jednak kiedy Włosi odpowiedzieli, zostali ukarani. Pierwsze przewinienie miało miejsce po zaledwie 12 sekundach, a pierwsza czerwona kartka została pokazana zaledwie cztery minuty po rozpoczęciu gry. Włoski zawodnik Giorgio Ferrini opierał się opuszczeniu boiska, co skutkowało dziesięciominutowym opóźnieniem, podczas gdy uzbrojona policja eskortowała go na zewnątrz.
W miarę narastania przemocy, zawodnicy zwracali mało uwagi na piłkę, koncentrując się zamiast tego na zadawaniu bólu przeciwnikom. Szczególnie Leonel Sánchez, syn boksera, złamał nos kapitana Włoch Humberto Maschio ciosu pięścią i uniknął kary. Sánchez następnie wykorzystał rzut wolny, dając Chile prowadzenie w 73. minucie.
„Miałem plecy do incydentu w tym czasie” – wspominał Aston, odnosząc się do ciosu Sáncheza. „Jeśli sędzia lub asystent nic nie widzą, nic nie można zrobić. Jestem pewien, że asystent to widział, ale odmówił powiedzenia mi.” Asystent sędziego, Leo Goldstein, był uznawany za ocalałego z Holokaustu, którego niezwykła przeszłość doprowadziła do sędziowania mimo braku doświadczenia. Aston wyraził trudności, jakie napotkał podczas meczu, stwierdzając: „Byłem uwięziony z Meksykaninem i małym Amerykaninem. Nie byli zbyt dobrzy, więc stałem się prawie przeciwnikiem 22 zawodników.”
W późniejszej refleksji David, włoski zawodnik, przypomniał sobie mecz: „Nie zadawaliśmy ciosów; to my je przyjmowaliśmy. My, Włosi, byliśmy ofiarami, a nie agresorami. Sánchez złamał nos Maschio, a sędzia nic nie powiedział, ale wysłał Ferriniego, który próbował się zemścić, ale nawet go nie dotknął.”
Krytycy, w tym Jimmy Hill z Observer, zadawali pytanie, dlaczego Sánchez pozostał na boisku po tak wyraźnym naruszeniu zasad. „Od tego momentu ostatni ślad kontroli opuścił zarówno zawodników, jak i sędziów” – zauważył. „Zawodnicy będą musieli wziąć na siebie większość winy, ale sędziowie muszą przyjąć odpowiedzialność za podjęcie tej groteskowej decyzji.”
Aston później przyznał: „Spodziewałem się trudnego meczu, ale nie niemożliwego. Przeszło mi przez myśl, aby przerwać mecz, ale nie mogłem wziąć odpowiedzialności za bezpieczeństwo włoskich zawodników, jeśli bym to zrobił.”
W miarę wzrostu napięcia, Włosi zostali zepchnięci na margines w Chile, spotykając się z zakazami w miejscach publicznych, podczas gdy oboz Włochów był ściśle chroniony. Jorge Pica z chilijskiej federacji oskarżył Włochów o zażywanie narkotyków, twierdząc: „Wydawali się wchodzić na boisko tylko z zamiarem zranienia Chilijczyków.” W odpowiedzi Włosi złożyli formalną skargę przeciwko sędziowaniu Astona, nazywając Chilijczyków „kanibalami” i domagając się ochrony dla swojego konsulatu.
Reakcje wobec sędziowania Astona były intensywne, a David przypomniał sobie, jak jeden z dziennikarzy nazwał go „niewymownym angielskim robactwem”. Aston bronił swojego podejścia, twierdząc: „Mam szacunek do samego siebie. W przeciwnym razie wybrałbym łatwą drogę i porzuciłbym grę.”
W miarę jak przemoc trwała w całych Mistrzostwach Świata, Aston oraz szkocki sędzia Bob Davidson zwrócili się do prezydenta FIFA, Sir Stanleya Rousa. Davidson wyraził: „Wszyscy sędziowie, którzy widzieli ten mecz, chcą powiedzieć Rousowi, że nie przyjechali tutaj, aby zajmować się takim czymś.”
Rous uznał obawy sędziów i obiecał podjąć działania. Niemniej jednak efekty były minimalne, z Ferrinim zawieszonym tylko na jeden mecz, podczas gdy David i Sánchez otrzymali jedynie upomnienia. Rous wezwał przedstawicieli wszystkich 16 drużyn, aby omówić potrzebę poprawy standardów, stwierdzając: „Co pomyślą dzieci, gdy zobaczą wstrętny sposób, w jaki zachowują się najlepsi zawodnicy? Musimy uratować reputację tego turnieju.”
Pomimo tych obietnic, działania FIFA okazały się nieskuteczne. Cztery lata później Pelé doświadczył brutalnego traktowania podczas Mistrzostw Świata w 1966 roku. Twierdził: „Słyszałem, że Sir Stanley Rous polecił sędziom łagodniejsze podejście do 'męskiej’ gry rozgrywanej przez europejskie zespoły.”
Nawet w Chile przemoc trwała, a półfinał między Czechosłowacją a Jugosławią niemal przerodził się w bójkę, podczas gdy drugi półfinał między Chile a Brazylią zakończył się tym, że Garrincha, wyróżniający się zawodnik Brazylii, został usunięty z boiska po tym, jak został ranny od pocisków rzucanych w jego kierunku. Po meczu lamentował: „Kiedy mnie kopnięto, odpowiedziałem. Może się myliłem, ale jestem gotów stawić czoła temu, co może nadejść.”
Gdy działacze brazylijskiej federacji piłkarskiej zajmowali się procedurami dyscyplinarnymi dla Garrinchy, presja polityczna miała wpływ na wynik. Sędzia peruwiański był zmuszony zbagatelizować swoje zeznania, podczas gdy kluczowy asystent sędziego tajemniczo zniknął, co doprowadziło do niewystarczających dowodów na nałożenie kary. Garrincha ostatecznie zagrał w finale, przyczyniając się do zwycięstwa Brazylii nad Czechosłowacją.
Po tym wszystkim ujawniono, że sędzia Mistrzostw Świata z Brazylii był uwikłany w schemat korupcyjny, co dodatkowo podkreślało bezprawność turnieju.
Co napisał Observer: jak radzić sobie z brutalnością
Autor: Jimmy Hill, menedżer Coventry City, 10 czerwca 1962
Niektórzy twierdzą, że Ken Aston zasługuje na medal za swoje wysiłki w zarządzaniu chaosem pomiędzy Chile a Włochami w ubiegłą sobotę, podczas gdy inni uważają, że obie nacje powinny zostać wykluczone z przyszłych zawodów. Czy możemy, z odległości 9 000 mil i przy pomocy telewizji, wprowadzić trochę rozsądku do wydarzeń tego tygodnia?
Mecz był na tyle brutalny, że wzbudził zdziwienie, z częstymi ciosami i zawodnikami kopiącymi na oślep. Choć brak sportowej postawy był przerażający, nie powinno to prowadzić do deprecjacji futbolu w tym kraju.
Ostatnio angielscy zawodnicy spotkali się z krytyką za to, że są „zbyt dżentelmeńscy”, by odnieść sukces w Mistrzostwach Świata. Nagle ta postrzegana wada staje się cnotą, gdy przyjacielskie uściski po meczu są postrzegane jako siła, a nie słabość.
Intensywna kontrola, jaką podlegają zawodnicy i sędziowie w przypadku narodowych porażek, może sprzyjać mentalności „wygrana za wszelką cenę”. Mistrzostwa Świata to wymagające zawody, które wymagają zarówno umiejętności, jak i fizyczności. Choć starcia są przewidywalne, taktyka powinna pozostać fair, a sportowa rywalizacja powinna być przestrzegana.
Włosi zaczęli agresywnie, ale wpadli w histerię. Zawodnicy profesjonalni, niezależnie od narodowości, nie porzucają fair play bez powodu. W obliczu konieczności wygranej, Włosi stracili poczucie powściągliwości. David, włoski obrońca, zaangażował się w surowe starcie, zanim Sánchez odpowiedział lewym hakiem. Gdy chaos ustał, zarówno Włosi, jak i ja byliśmy zdezorientowani, dlaczego Sánchez pozostał na boisku pomimo tak rażącego lekceważenia zasad.
Od tego momentu kontrola umknęła zarówno zawodnikom, jak i sędziom. To był poważny błąd, aby pozwolić Sáncheziowi kontynuować grę, a choć zawodnicy ponoszą większość winy, sędziowie także muszą przyjąć odpowiedzialność za tę groteskową decyzję. Aby pogorszyć sytuację, David został później usunięty z boiska za wysokie przewinienie, mimo że miał kontakt z piłką.
Aston wykazał się niezwykłą powściągliwością i determinacją, ale należy zadać pytanie, czy takie działania były uzasadnione. Jego odwaga jest niezaprzeczalna; jednak bardziej odpowiednim zakończeniem byłoby usunięcie chilijskiego zawodnika.
Typowy sędzia może wzmocnić decyzję kilkoma dobrze dobranymi słowami, ale bariery językowe komplikują komunikację i autorytet. Gwizdek staje się jedynym sposobem wyrażania autorytetu sędziego.
W przyszłości musimy wykorzystywać nagrania filmowe w dochodzeniach, podobnie jak w wyścigach. Jeśli nagrania wideo mogą utrudnić nieuczciwym zawodnikom unikanie kary, powinny być stosowane jak najszybciej.
Ostatecznie uważam, że ci, którzy są odpowiedzialni za sobotni mecz, powinni być zobowiązani do wielokrotnego oglądania nagrań ze swoich działań. Jeśli to nie wstydzi, nic nie wstydzi.
